Editor
KOMPAS.com-Khutbah Jumat berbahasa Jawa kali ini mengangkat tema “Ibadah Haji: Ora Mung Lunga, Nanging Ngganti Diri.”
Tema ini dipilih untuk mengingatkan bahwa ibadah haji bukan sekadar perjalanan ke Tanah Suci, tetapi juga menjadi momen penting untuk memperbaiki diri dan meningkatkan kualitas ibadah.
Melalui khutbah yang ditulis Tribunnews ini, diharapkan jamaah dapat memahami makna haji yang lebih dalam serta menjadikannya sebagai inspirasi untuk terus berbuat baik dalam kehidupan sehari-hari.
اَلْحَمْدُ للهِ الَّذِىْ جَعَلَ الْاِسْلَامَ طَرِيْقًا سَوِيًّا، وَوَعَدَ لِلْمُتَمَسِّكِيْنَ بِهِ وَيَنْهَوْنَ الْفَسَادَ مَكَانًا عَلِيًّا. اَشْهَدُ أَنْ لاَ اِلَهَ اِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيْكَ لَهُ، شَهَادَةَ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مَّقَامًا وَأَحْسَنُ نَدِيًّا، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ أَرْسَلَهُ بِالْحَقِّ بَشِيْرًا وَنَذِيْرًا بَيْنَ يَدَيِ السَّاعَةِ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلَى سيدنا محمد وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِيْنَ . أَمَّا بَعْدُ، فَيَا عِبَادَ اللهِ أُوْصِيْكُمْ وَنَفْسِيْ بِتَقْوَى اللهِ فَقَدْ فَازَ الْمُتَّقُوْنَ، قَالَ اللهُ تَعَالَى : بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيْمِ، يَا اَيُّهَا الَّذِيْنَ آمَنُوْا اتَّقُوْا اللهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوْتُنَّ إِلاَّ وَاَنْتُمْ مُسْلِمُوْنَ .و قَالَ ايضا يٰٓاَيُّهَا الَّذِيْنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَكُوْنُوْا مَعَ الصّٰدِقِيْنَ
Wonten ing dinten Jumat kebak berkah meniko, sumonggo kito tingkataken takwo dumateng Gusti Allah kanti ninda’aken sedoyo perintahipun lan nebihi sedoyo awisanipun ing panggenan pundi kemawon, samar utawi terang, rame utawi sepi.
Takwo meniko saget ngangkat derajate menungso wonten ngersanipun Gusti Allah lan bakal pikantuk kabegjan ugi selamet dunyo akherat. Sholawat serto salam tansah keaturaken dumateng Kanjeng Nabi Muhammad, keluarga, sahabat ingkang sampun paring kito tuntunan akhlak mulyo, amal kesaenan lan njungkung ibadah, hinggo gemeter atine.
Gusti Allah dawuh:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
Artosipun: "Saktemene wong mukmin iku wong kang nalikane iling marang Gusti Allah, mongko atine gemeter, lan nalikane ayat Al-Quran diwaosake, mongko soyo mundak imane, lan mundak tawakkal marang Gusti Allah" (Al-Anfal: 2)
Ayat meniko wonten tafsir Al-Misbah dipun jelasaken bilih tiyang ingkang estu iman marang Gusti Allah niku atine sering dipun kebaki roso ajrih lan taat marang Gusti Allah. Nalikane asmane Gusti Allah dipun sebut, mongko atine gemeter, lan nalikane ayat Al-Quran dipun waosaken, mongko mundak semangat anggenipun ibadah marang Gusti Allah.
Sakmangke katah jamaah haji ingkang sami kundur lan mbeto rerubo kesaenan saking Tanah Suci. Sedoyo sami ngajeng-ngajeng pikantuk gelar haji mabrur, haji ingkang ketompo amal ibadahe kaliyan Allah lan ndadosake semangat anggenipun ibadah. Meniko hadis ingkang njelasaken kautamaane haji mabrur:
أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ إِيمَانٌ بِاللهِ وَرَسُولِهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا؟ قَالَ ثُمَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللهِ قِيلَ لَهُ ثُمَّ مَاذَا؟ قَالَ ثُمَّ حَجٌّ مَبْرُورٌ
Artosipun: "Pundi amalan paling utomo? Kanjeng Nabi Muhammad jawab: Iman marang Gusti Allah dan rasul. Lajeng nopo?, tanglet setunggale Sohabat. Jihad ing dalane Gusti Allah, jawab Rasulullah. Lajeng nopo maleh?, tanglet sohabat. Haji mabrur, jawab Rasulullah" (HR Bukhari dan Muslim)
Wonten hadis lintu dipun sebataken:
الْحَجُّ الْمَبْرُورُ لَيْسَ لَهُ جَزَاءٌ إِلَّا الْجَنَّةُ
Artosipun: "Haji Mabrur iku ora ono piwalese kang pantes kejobo suwargo" (HR Bukhari).
Lajeng kados pundi tetengere tiyang ingkang pikantuk gelar haji mabrur?. Dipun sebataken wonten hadits lintu:
الحجُّ المبرورُ ليسَ لهُ جزاءٌ إلَّا الجنَّةُ قيلَ وما بِرُّهُ؟ قالَ إطعامُ الطَّعامِ وطيبُ الكلامِ
Artosipun: "Haji mabrur iku ora ono piwalese kejobo mlebu suwargo. Dipun tangletake, punopo tondo kemabrurane? Kanjeng Nabi jawab: aweh mangan lan baguse ucapan" (Tuhfatul Ahwadzi)
Tegese hadits meniko paring pengertosan bilih tetengere tiyang ingkang haji mabrur niku remen sodaqoh arupi paring daharan marang tiyang fakir miskin lan mbiasaaken ngucap bagus.
Katah sanget tiyang ingkang sak sampune haji kesupen bilih ibadah haji niku minongko dados pepiling kagem piyambake kedah sregep anggenipun amal ibadah, sodaqoh lan ngucap kanti bagus. Mboten malah bakhil, pamer lan ucapane kotor.
Kanjeng Nabi sampun pesen:
مَن حَجَّ لِلَّهِ فَلَمْ يَرْفُثْ، ولَمْ يَفْسُقْ، رَجَعَ كَيَومِ ولَدَتْهُ أُمُّهُ
Artosipun: "Sopo wonge haji krono Allah, ora ngucap kotor, ora fasiq, mongko de’e balik saking haji koyok dene bayi ingkang dilahirake ibune" (HR. Bukhari)
Pramilo, haji mabrur niku saget dipun tengeri saking tondo-tondo kasebat. Sinaoso mekaten, dawuh meniko saget dados pepiling kagem sinten kimawon ingkang sampun utawi dereng haji supados mboten sembrono nalikane ngucap lan kedah njogo tingkah lakune.
Mugi-mugi kito sedoyo saget kalebet tiyang ingkang estu njungkung ibadah marang Gusti Allah, tunduk taat mboten bade nulayani, sehinggo saget kecatet minal mukminina haqqa. Amin.
بَارَكَ اللهُ لِي وَلَكُمْ فِى الْقُرْاَنِ الْعَظِيْمِ وَنَفَعَنِيْ وَاِيَّاكُمْ بِمَا فِيْهِ مِنَ الْاَياَتِ وَ الذِّكْرِ الْحَكِيْمِ. اَقُوْلُ قَوْلِي هَذَا وَاَسْتَغْفِرُ اللهَ الْعَظِيْمَ لِيْ وَلِسَائِرِ الْمُسْلِمِيْنَ فَاسْتَغْفِرُوْهُ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ اِنَّهُ هُوَ الْغَفُوْرُ الرَّحِيْمُ
اَلحَمْدُ للهِ حَمْدًا كَمَا اَمَرَ. وَأَشْهَدُ اَنْ لَّا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيْكَ لَهُ إِرغَامًا لِمَنْ جَحَدَ بِهِ وَكَفَرَ وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ سَيِّدُ الخَلاَئِقِ وَالبَشَرِ. اَللَّهُمُّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى اَلِهِ وَصَحْبِهِ مَا اتَّصَلَتْ عَيْنٌ بِنَظَرٍ وَاُذُنٌ بِخَبَرٍ أَمَّا بَعْدُ: فَيَا عِبادَ الله إِتَّقُوْا اللهَ تَعَالَى وَذَرُوْا الفَوَاخِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بطَنَ وَحَافِظُوْا عَلَى الطَّاعَةِ وَخُضُوْرِ الجُمُعَةِ وَالجَمَاعَةِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللهَ أَمَرَكُمْ بِأَمْرٍ بَدَأَ فِيْهِ بِنَفْسِهِ وَثَنَّى بِمَلاَئِكَةِ المُسَبِّحَةِ بِقُدْسِهِ، فَقَالَ تَعَالىَ وَلَمْ يَزَلْ قَائِلاً عَلِيْمًا إِنَّ اللهَ وَمَلاَئِكَتَهُ يُصَلُّوْنَ عَلَى النَّبِيِّ يَااَيَّهَا الَّذِيْنَ أَمَنُوْا صَلُّوْا عَلَيْهِ وِسَلِّمُوْا تَسْلِيْمًا. اَللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى أَلِهِ وَصَحْبِهِ أَجمَعِيْنَ, اَللَّهُمَّ وَارْضَ عَنِ الخُلَفَاءِ الرَّاشِدِيْنَ الَّذِيْنَ قَضَوْا بِالحَقِّ وَكَانُوْا بِهِ يَعْدِلُوْنَ سَادَاتِنَا أَبِى بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيٍّ وَعَنْ سَائِرِ أَصْحَابِ نَبِيِّكَ أَجْمَعِيْنَ وَعَنِ التَّابِعِيْنَ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانِ إِلَى يَوْمِ الدِّيْنِ اللَهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُسْلِمِيْنَ وَالمُسلِمَاتِ وَالمُؤْمِنِينَ وَالمُؤْمِنَاتِ اَلأَحْيَاءِ مِنْهُمْ وَالأَمْوَاتِ. اَللَّهُمَّ أَعِزَّ الإِسْلاَمَ وَالمُسْلِمِيْنَ وَأَعْلِ كَلِمَتَكَ إِلَى يَوْمِ الدِّيْنِ, اَللَّهُمَّ انْصُرْ مَنْ نَصَرَ الدِّيْنَ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَ المُسْلِمِيْنَ. اَللَّهُمَّ أَهلِكِ اليَهُوْدَ وَالنَّصَارَى وَالْكَفَرَةَ وَالْمُشْرِكِيْنَ. اَللَّهُمَّ اَمِنَّا فِى دُوْرِنَا وَأَصْلِحْ وُلاَةَ أُمَوْرِنَا وَاجْعَلِ اللَّهُمَّ وِلاَيَتَنَا فِمَنْ خَافَكَ وَاتَّقَاكَ. اَللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنَّا الغَلاَءَ وَالوَبَاءَ والرِّبَا وَالزِّنَا وَالزَّلاَزِلَ وَالْمِحَنَ وَسُوْءَ الفِتَنِ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ عَنْ بِلَدِنَا هَذَا خَاصَّةً وَعَنْ سَائِرِ بِلاَدِ المُسلِمِينَ العَامَّةً يَارَبَّ العَالَمِينَ رَبَّنَا آَتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآَخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ عِبادَ الله ! إِنَّ اللهَ يَأمُرُ بِالعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيْتَاءِ ذِى القُربَى وَيَنْهَى عَنِ الفَخْشَاءِ وَالمُنْكَرِ وَالبَغْيِ يَعِظُكُم لَعَلَّكُم تَذَكَّرُوْنَ, فَاذْكُرُوْا اللهَ العَظِيْمَ يَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوْهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ وَاسْأَلُوْهُ مِنْ فَضْلِهِ يُعْطِكُمْ وَلَذِكْرُ اللهِ أَكبَرُ.
Artikel ini telah tayang di TribunSumsel.com dengan judul Materi Khutbah Jumat 24 April 2026 Bahasa Jawa Tentang Ibadah Haji, Singkat Mudah Dipahami,
KOMPAS.com berkomitmen memberikan fakta jernih, tepercaya, dan berimbang. Dukung keberlanjutan jurnalisme jernih dan nikmati kenyamanan baca tanpa iklan melalui Membership. Gabung KOMPAS.com Plus sekarang